[Giải Đáp] Xét Nghiệm PSA Trong Ung Thư Tiền Liệt Tuyến Là Gì?

Ung thư tuyến tiền liệt là bệnh lý đang ngày càng phổ biến ở nam giới. Khi ở giai đoạn đầu, bệnh không gây ra những triệu chứng rõ ràng vì thế rất khó để phát hiện. Xét nghiệm PSA là phương pháp giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh lý ngay từ những giai đoạn đầu. Vậy PSA là gì? Ưu nhược điểm của xét nghiệm PSA trong ung thư tiền liệt tuyến như thế nào? Hãy cùng Vietmec theo dõi bài viết dưới đây để hiểu rõ hơn về vấn đề này.

Những thông tin cơ bản bạn cần biết về chỉ số PSA

Kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA – Prostate-specific Antigen) là một loại glycoprotein đã được mã hóa bởi gen KLK-3. Chúng được tiết ra bởi các tế bào biểu mô tiền liệt tuyến và có khối lượng phân tử dao động trong khoảng 30.000 – 34.000 dalton. Một phần nhỏ PSA cũng được tiết ra bởi các tế bào trong tuyến cận niệu đạo và hậu môn.

PSA chủ yếu được tìm thấy trong tinh dịch, một phần nhỏ khác sẽ lưu thông trong máu. Thông thường các tế bào ung thư tiền liệt tuyến sẽ tạo ra nhiều PSA hơn các tế bào lành tính. Chính điều này khiến nồng độ PSA trong máu của người bệnh tăng lên một cách đáng kể.

PSA là một loại glycoprotein đã được mã hóa bởi gen KLK-3
PSA là một loại glycoprotein đã được mã hóa bởi gen KLK-3

Bình thường nồng độ PSA trong máu của một nam giới khỏe mạnh thường là rất thấp. Sự xuất hiện của PSA với nồng độ cao thường liên quan đến những rối loạn bất thường ở tuyến tiền liệt. Nồng độ này cho thấy mức độ bệnh và sự tiến triển của khối u.

Thế nhưng một phần nhỏ nam giới có nồng độ PSA tăng lên ngay cả khi không mắc ung thư tiền liệt tuyến (có thể là phì đại tuyến tiền liệt lành tính, viêm tuyến tiền liệt hay kích thích tiền liệt tuyến,…). Vì thế bác sĩ cần định lượng thêm PSA tự do cũng như tỷ số fPSA/TPSA để chẩn đoán phân biệt chính xác nhất.

Thông thường tỷ lệ PSA tự do/PSA toàn phần dùng để chẩn đoán ung thư tiền liệt tuyến nếu nồng độ PSA tự do nằm trong khoảng 4-10ng/ml. Nếu tỷ lệ PSA tự do/PSA toàn phần dưới 15%, nguy cơ bị ung thư tiền liệt tuyến thuộc mức rất cao. Vì thế xét nghiệm PSA trong ung thư tiền liệt tuyến có thể hiểu đơn giản đây là một chỉ số vô cùng quan trọng. Ưu nhược điểm của PSA như thế nào sẽ được trình bày chi tiết ở nội dung sau.

Xét nghiệm PSA trong ung thư tiền liệt tuyến có ưu nhược điểm gì?

Như đã nói ở trên, xét nghiệm PSA trong ung thư tiền liệt tuyến là một chỉ số quan trọng. Nó sẽ giúp bác sĩ chẩn đoán tình trạng bệnh ung thư tiền liệt tuyến ngay từ giai đoạn đầu. Vậy xét nghiệm PSA có ưu nhược điểm như thế nào? Cùng Vietmec tìm hiểu chi tiết trong nội dung sau:

Ưu điểm

Xét nghiệm PSA sở hữu những ưu điểm nổi bật sau:

  • Sàng lọc bằng xét nghiệm PSA giúp bác sĩ phát hiện sớm bệnh lý ung thư tiền liệt tuyến ngay từ giai đoạn đầu. Nhờ vậy người bệnh sẽ có được phương pháp điều trị thích hợp, thậm chí chữa khỏi bệnh, hạn chế nguy cơ tử vong.
  • Giống như các xét nghiệm máu khác, thực hiện PSA khá đơn giản, không đòi hỏi kỹ thuật cao hay máy móc hiện đại.
  • Xét nghiệm PSA được thực hiện mang tính khách quan, không phụ thuộc vào người khám vì thế bạn không cần quá lo lắng hay e ngại, nhờ vậy nam giới chủ động nắm được tình trạng sức khỏe bản thân.
  • Các kết quả báo cáo cho thấy số ca tử vong do ung thư tiền liệt tuyến đã giảm hẳn từ khi xuất hiện xét nghiệm PSA. Hơn nữa xét nghiệm này đã được Cục quản lý thực phẩm và thuốc Hoa Kỳ FDA đưa vào khuyến cáo tầm soát ung thư cho nam giới độ tuổi từ 50 trở lên.
Xét nghiệm PSA trong ung thư tiền liệt tuyến sở hữu nhiều ưu điểm
Xét nghiệm PSA trong ung thư tiền liệt tuyến sở hữu nhiều ưu điểm

Nhược điểm

Một số người cho rằng nhược điểm của sàng lọc ung thư tiền liệt tuyến sớm lớn hơn lợi ích mà nó mang lại. Cụ thể là:

  • Các xét nghiệm PSA có thể không hoàn toàn chính xác. Theo đó nồng độ PSA của bệnh nhân có thể gặp phải tình trạng “âm tính giả” nếu như mô ung thư lại không tạo ra nhiều PSA do béo phì hoặc ảnh hưởng của thuốc hóa trị. Ngược lại tình trạng “dương tính giả” cũng có thể xảy ra khi tuyến tiền liệt bị viêm hoặc phì đại không phải vì ung thư.
  • Ung thư tiền liệt tuyến phát triển chậm và không bao giờ lan ra ngoài phạm vi tuyến tiền liệt. Điều này khiến bệnh khó phát hiện khi ở giai đoạn đầu thông qua xét nghiệm PSA.
  • Kết quả chỉ số PSA cao nhưng không tìm ra tế bào ung thư sẽ khiến người bệnh lo lắng, hoang mang làm sức khỏe yếu đi.
  • Chi phí thực hiện xét nghiệm PSA trong ung thư tiền liệt tuyến khá cao, đây cũng là nhược điểm khác của phương pháp này.

Vì vậy người bệnh cần có sự tư vấn của các chuyên gia y tế về việc có nên thực hiện xét nghiệm PSA hay không. Bạn cũng nên trao đổi với bác sĩ về sự cần thiết và một số rủi ro có thể gặp phải khi tiến hành đo chỉ số PSA. Từ đó bệnh nhân có thể đưa ra quyết định chính xác.

Khi nào bạn nên thực hiện xét nghiệm PSA?

Các chuyên gia y tế cho biết, thực tế không phải ai cũng được chỉ định thực hiện xét nghiệm PSA. Phương pháp này chỉ được áp dụng trong một số trường hợp nhất định, cụ thể là:

  • Sàng lọc ung thư tuyến tiền liệt: Nam giới từ 50 tuổi trở lên nên thực hiện xét nghiệm PSA hàng năm để sàng lọc và phát hiện bệnh sớm nhất có thể.
  • Người có tiền sử gia đình mắc bệnh: Những người có tiền sử gia đình mắc ung thư tiền liệt tuyến nên thực hiện sàng lọc PSA từ năm 40 tuổi trở đi.
  • Dùng chỉ số PSA theo dõi quá trình điều trị ung thư: Bác sĩ chỉ định bệnh nhân làm xét nghiệm PSA để theo dõi quá trình điều trị cũng như nguy cơ tái phát ung thư tiền liệt tuyến. Tùy tình trạng bệnh lý mỗi người, xét nghiệm PSA cần được theo dõi sau khi điều trị ung thư từ 6 đến 36 tháng.
Xét nghiệm PSA giúp sàng lọc ung thư tiền liệt tuyến
Xét nghiệm PSA giúp sàng lọc ung thư tiền liệt tuyến

Quy trình thực hiện đo chỉ số PSA

Quy trình thực hiện xét nghiệm PSA trong ung thư tiền liệt tuyến rất đơn giản, không quá khác biệt so với những phương pháp xét nghiệm máu khác. Cụ thể như sau:

Trước khi thực hiện

Thực hiện định lượng PSA thông qua kỹ thuật xét nghiệm máu, thế nhưng người bệnh không cần nhịn ăn sáng hoặc chuẩn bị gì đặc biệt trước khi tiến hành lấy mẫu.

Trong khi thực hiện

Để thực hiện xét nghiệm PSA, kỹ thuật viên sẽ sát khuẩn vùng tĩnh mạch cánh tay của người bệnh, buộc dây garo và dùng xilanh sạch để lấy khoảng 3ml máu cho vào ống không hoặc có chứa chất chống đông là Li-Heparin và K3-EDTA và Sodium Citrat.

Bệnh phẩm đạt chuẩn phải là máu không bị vỡ hồng cầu. Để tránh hiện tượng bay hơi, kỹ thuật viên sẽ phải phân tích trong vòng 2 giờ. Do nồng độ PSA trong máu rất thấp nên việc định lượng đòi hỏi sử dụng một loại công nghệ có độ nhạy cao (kỹ thuật kháng thể đơn dòng).

Sau khi thực hiện

Sau khi đã có kết quả, kỹ thuật viên xem xét và đánh giá và in lên báo cáo hoặc ghi vào phiếu xét nghiệm rồi trả cho bệnh nhân. Người bệnh sẽ tiếp tục thực hiện những chỉ định chuyên khoa khác nếu có.

Kết quả xét nghiệm PSA được tính bằng đơn vị ng (nanogam)/mL và không có giá trị trung bình của người khỏe mạnh. Để đánh giá chỉ số PSA của người bệnh một cách chính xác nhất, bác sĩ có thể dựa vào các yếu tố khác như:

  • Độ tuổi.
  • Kích thước của tiền liệt tuyến.
  • Mức độ thay đổi nhanh hay của nồng độ PSA.
  • Các loại thuốc người bệnh đang dùng có gây ảnh hưởng đến kết quả đo PSA.

Ngoài ra bác sĩ có thể đề nghị thực hiện sinh thiết tiền liệt tuyến (lấy mẫu tế bào hoặc mô ở vùng này để kiểm tra hóa học) dựa trên kết quả làm PSA. Xét nghiệm này mang tính quyết định trong chẩn đoán ung thư tiền liệt tuyến.

Có thể bạn quan tâm

Quy trình làm xét nghiệm PSA được thực hiện bởi người có chuyên môn
Quy trình làm xét nghiệm PSA được thực hiện bởi người có chuyên môn

Xét nghiệm PSA trong ung thư tiền liệt tuyến đôi khi có thể phải kết hợp với kiểm tra trực tràng DRE để cảm nhận rõ hơn về những bất thường ở cơ quan này, ví dụ khối u hoặc cục bất thường.

Người bệnh cũng có thể được bác sĩ chỉ định thực hiện một số xét nghiệm khác như:

  • Dùng ngón tay thăm khám trực tràng bệnh nhân.
  • Chụp CT.
  • Siêu âm tuyến tiền liệt.
  • Xạ hình xương, PET,…

Chỉ số PSA và những cảnh báo nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt

Như đã nói, nam giới trong độ tuổi từ 50 trở lên nên thực hiện định kỳ xét nghiệm PSA hằng năm. Đối với nam giới 40 tuổi trở lên, có người thân trong gia đình từng mắc bệnh nên thực hiện xét nghiệm PSA sớm để phát hiện bệnh và có hướng điều trị thích hợp.

Kết quả chỉ số PSA sẽ cảnh báo nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt, cụ thể như sau:

Chỉ số đánh giá PSA toàn phần ở nam giới bình thường

Với những nam giới bình thường sẽ có nồng độ PSA toàn phần trong máu rất thấp, dưới 4 ng/mL. Tuy nhiên do kích thước tuyến tiền liệt gia tăng theo độ tuổi nên sẽ có những tiêu chí đánh giá khác nhau cho từng độ tuổi. Cụ thể:

  • Nam giới từ 40 – 49 tuổi: Nồng độ PSA ≤ 2.5 ng/mL.
  • Nam giới từ 50 – 59 tuổi: Nồng độ PSA ≤ 3.5 ng/mL.
  • Nam giới từ 60 – 69 tuổi: Nồng độ PSA ≤ 4.5 ng/mL.
  • Nam giới từ 70 – 79 tuổi: Nồng độ PSA ≤ 6.5 ng/mL.

Nguy cơ mắc ung thư tiền liệt tuyến thông qua chỉ số PSA toàn phần

Nồng độ PSA toàn phần trong máu tăng lên đồng nghĩa với việc nguy cơ mắc ung thư tuyến tiền liệt cao. Giá trị giới hạn của chỉ số PSA toàn phần trong việc chẩn đoán ung thư là ≥ 4 ng/mL, độ nhạy là 21% và độ đặc hiệu 91%.

Chỉ số PSA toàn phần đánh giá nguy cơ ung thư
Chỉ số PSA toàn phần đánh giá nguy cơ ung thư

Với những người có tốc độ gia tăng chỉ số PSA toàn phần > 0.75 ng/mL/năm được xác định là có nguy cơ cao mắc ung thư tiền liệt tuyến. Ngoài ra những trường hợp có tốc độ tăng PSA < 0.75 ng/mL/năm được chẩn đoán là có nguy cơ mắc bệnh lý về tuyến tiền liệt lành tính.

Tuy nhiên chỉ số PSA toàn phần trong máu tăng không có nghĩa bạn đã mắc bệnh ung thư tiền liệt tuyến. Đôi khi đây là dấu hiệu nhận biết một số bệnh lý khác như phì đại tuyến tiền liệt lành tính. Vì thế để xác định ung thư tuyến tiền liệt bác sĩ cần xem xét thêm chỉ số PSA tự do trong máu người bệnh.

Chẩn đoán ung thư tiền liệt tuyến qua tỷ lệ PSA tự do/PSA toàn phần trong máu

Việc xác định chỉ số PSA tự do trong máu giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác nguy cơ mắc bệnh ung thư tiền liệt tuyến ở nam giới. Theo đó, trường hợp chỉ số PSA toàn phần tăng từ 4.1-10 ng/mL, kết hợp với việc xác định tỷ lệ PSA tự do/PSA toàn bộ trong máu ≤ 0.155, độ nhạy 85% và độ đặc hiệu 56.5% giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân mắc bệnh ung thư tiền liệt tuyến.

Chỉ số PSA giúp tiên lượng mức độ tiến triển của ung thư

Ngoài việc dùng để chẩn đoán bệnh, xét nghiệm PSA trong ung thư tiền liệt tuyến cũng là một chỉ số quan trọng để bác sĩ đánh giá mức độ tiến triển của ung thư. Cụ thể như sau:

  • PSA < 10 ng/ml: Tình trạng ung thư còn khu trú trong tuyến tiền liệt.
  • PSA > 30 ng/ml: 80% ung thư đang ở giai đoạn thứ 3.
  • PSA > 50 ng/ml: 80% ung thư tuyến tiền liệt đã di căn tới bọng tinh.
  • PSA > 100 ng/ml: 100% ung thư tiền liệt tuyến có di căn xa.

Giá trị của PSA trong theo dõi sau điều trị ung thư

Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS) đã khuyến cáo, nam giới nên làm xét nghiệm PSA sau khoảng từ 6-8 tuần khi đã thực hiện phẫu thuật điều trị ung thư vì vẫn có khả năng phát hiện PSA trong máu.

Sau điều trị, mức PSA của bệnh nhân thường ở mức rất thấp. Tuy nhiên ở một số trường hợp, nồng độ PSA trong máu có thể không phát hiện được. Nếu xét nghiệm không thể phát hiện PSA sau phẫu thuật cắt bỏ tiền liệt tuyến, điều này không có nghĩa ung thư sẽ không tái phát. Chính các tế bào ung thư cũng có thể tạo ra PSA, lúc này bác sĩ sẽ tư vấn thêm về nồng độ PSA và phương pháp điều trị khác nếu cần thiết.

Sau điều trị, mức PSA của bệnh nhân thường ở mức rất thấp
Sau điều trị, mức PSA của bệnh nhân thường ở mức rất thấp

Bác sĩ cần biết tốc độ PSA trong máu tăng nhanh thế nào theo thời gian. Để làm được điều này, bác sĩ cần làm xét nghiệm PSA thường xuyên. Nếu kết quả PSA vẫn ổn định hoặc tăng ở mức chậm, người bệnh có thể không cần điều trị thêm.

  • Sau phẫu thuật cắt bỏ tuyến tiền liệt toàn phần, chỉ số PSA phải không được tìm thấy hoặc  thấp hơn 0,05 ng/ml sau 21 ngày. Trường hợp PSA xuất hiện trở lại chứng tỏ có dấu hiệu bướu tái phát.
  • Sau điều trị nội tiết tố, nếu PSA trở lại bình thường sau 3 tháng đây là dấu hiệu rất tốt, người bệnh có khả năng sống trên 42 tháng.
  • Sau điều trị tia xạ, chỉ số PSA phải xuống dần đến mức rất thấp < 1 ng/ml (PSA giảm 50% sau 6 tháng và điểm thấp nhất là sau 14-16 tháng).

Phương pháp điều trị tăng PSA trong máu

Trường hợp PSA trong máu tăng chậm hoặc ở nồng độ thấp, người bệnh có thể không cần điều trị. Thay vào đó người bệnh cần kiểm tra sức khỏe và làm xét nghiệm thường xuyên để theo dõi quá trình tiến triển, thực hiện điều trị nếu cần thiết.

Phương pháp chủ yếu được chỉ định điều trị PSA tăng cao (ung thư tiền liệt tuyến) là phẫu thuật, xạ trị, hóa trị. Tùy tình trạng sức khỏe và giai đoạn bệnh ung thư tiền liệt tuyến, bác sĩ có thể chỉ định bạn thực hiện phương pháp điều trị thích hợp.

Tuy nhiên với những người đã phẫu thuật cắt bỏ tiền liệt tuyến thường không nên xạ trị tiêu diệt tế bào ung thư. Nếu bệnh nhân đã xạ trị trước khi phẫu thuật có thể được xạ trị thêm lần nữa. Nguyên nhân là xạ trị lần thứ 2 có thể gây ra một số tác dụng phụ.

Ngoài ra các bác sĩ cũng có thể sử dụng liệu pháp hormone nhằm thu nhỏ kích thước khối u. Điều này sẽ giúp việc xạ trị đạt kết quả tốt hơn, nâng cao tiên lượng sống cho người bệnh.

Biện pháp ngăn ngừa tăng PSA

Chuyên gia cho biết, không phải lúc nào cũng có thể ngăn mức PSA tăng. Vì thế cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe là kiểm tra y tế thường xuyên. Đồng thời nam giới nên xây dựng những thói quen tốt như:

Nam giới nên cai thuốc để bảo vệ sức khỏe
Nam giới nên cai thuốc để bảo vệ sức khỏe
  • Bỏ thói quen hút thuốc.
  • Tăng cường sức khỏe bằng cách tập thể dục thể thao mỗi ngày.
  • Duy trì cân nặng ở mức hợp lý.
  • Có chế độ dinh dưỡng khoa học và hợp lý.
  • Hạn chế tối đa việc sử dụng chất kích thích như rượu, bia, trà, cà phê.

Như vậy xét nghiệm PSA trong ung thư tiền liệt tuyến là chỉ định quan trọng giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh chính xác hơn. Ngay cả khi đã điều trị bệnh ung thư tiền liệt tuyến, nam giới vẫn nên thực hiện xét nghiệm PSA 6 tháng/lần. Việc này giúp bạn nhanh chóng phát hiện dấu hiệu bất thường và có phương pháp điều trị tối ưu nhất.

4.9/5 - (8 bình chọn)

ĐỌC NGAY

Xem thêm

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

xét nghiệm PSA trong ung thư tiền liệt tuyến

[Giải Đáp] Xét Nghiệm PSA Trong Ung Thư Tiền Liệt Tuyến Là Gì?

Ung thư tuyến tiền liệt là bệnh lý đang ngày càng phổ biến ở nam giới. Khi ở giai đoạn...

các giai đoạn ung thư tuyến tiền liệt

Các Giai Đoạn Ung Thư Tuyến Tiền Liệt Và Biện Pháp Phòng Tránh Bệnh

Các giai đoạn ung thư tuyến tiền liệt cách dùng từ nhằm mô tả vị trí của khối u ác...

điều trị ung thư tuyến tiền liệt bằng thuốc nam

10 Cách Điều Trị Ung Thư Tuyến Tiền Liệt Bằng Thuốc Nam Hiệu Quả

Ung thư tuyến tiền liệt là căn bệnh nam khoa khá phổ biến hiện nay. Bệnh gây ra những ảnh...

xạ trị ung thư tuyến tiền liệt

Xạ Trị Ung Thư Tuyến Tiền Liệt: Đối Tượng, Quy Trình, Chi Phí Thực Hiện

Xạ trị ung thư tuyến tiền liệt là một trong những phương pháp đang được sử dụng nhằm điều trị...

ung thư tuyến tiền liệt nên ăn gì

Ung Thư Tuyến Tiền Liệt Nên Ăn Gì, Kiêng Gì Tốt Nhất Cho Người Bệnh?

Một chế độ ăn uống giàu chất dinh dưỡng, hợp lý là yếu tố quan trọng, hỗ trợ quá trình...